Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne (1956-1990)

Monografia Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego (UTSK) ukazuje dzieje tej organizacji od chwili jej powołania w 1956 r., do przekształcenia w Związek Ukraińców w Polsce w roku 1990. Podjęta w publikacji próba podsumowania dziejów UTSK pozwala stwierdzić, że była to instytucja o dwóch twarzach. Z jednej strony podejmowała przedsięwzięcia zmierzające do realizacji głównych postulatów ludności ukraińskiej, tzn. uzyskania zgody na powrót na dawne ziemie, legalizację obrządku greckokatolickiego, rozwój oświaty w języku ukraińskim. W tym samym nurcie wymienić możemy także ogromny wysiłek organizacyjny związany z funkcjonowaniem struktur Towarzystwa: co najmniej 342 koła terenowe, kilkunastotysięczną rzeszę członków, kilkadziesiąt chórów, zespołów dramatycznych i estradowych, zespołów pieśni i tańca, zespołów folklorystycznych, orkiestr, organizację wielotysięcznych festiwali kultury ukraińskiej, tysięcy mniejszych imprez kulturalnych, prowadzoną działalność wydawniczą oraz inicjowanie i koordynowanie rozwoju sieci placówek oświatowych prowadzących nauczanie w języku ukraińskim. Z drugiej jednak strony, UTSK miało skanalizować aktywność odradzającej się grupy inteligencji ukraińskiej (w Warszawie, Szczecinie, Gdańsku, Lublinie, Krakowie), a także bardzo aktywnego środowiska łemkowskiego (na Dolnym Śląsku i Ziemi Lubuskiej). W tym kontekście Towarzystwo było narzędziem polityki narodowościowej komunistycznych władz. Polityki zmierzającej w konsekwencji do asymilacji narodowościowej mniejszości ukraińskiej w Polsce