Kobiety, komunizm i industrializacja w powojennej Polsce

Zdaniem Małgorzaty Fidelis, o kobietach w powojennej Polsce przywykliśmy myśleć według schematów. Jesteśmy przekonani, że zmuszono je do pracy poza domem – siłą posadzono na traktorach. Po pracy zaś ustawiały się w kolejkach, by rozpocząć swój "drugi etat" w słabo wyposażonym gospodarstwie domowym. W rezultacie kobiety były przemęczone, zaniedbane, nie miały czasu dla rodziny i dla siebie. Innymi słowy, komunizm wygonił kobiety z domu do pracy i pozbawił je kobiecości. Czy rzeczywiście tak było? Z okładek czasopism, nawet tych z lat 50., spoglądają na nas dziewczyny przy spawarce lub suwnicy, ale w pełnym makijażu, ze starannie ułożonymi lokami, uśmiechnięte. Wizerunek kobiet na traktorze pojawiał się wówczas w prasie sporadycznie, a przecież miał być rzekomo wszechobecnym symbolem komunistycznej emancypacji. W następstwie szybko postępującej stalinowskiej industrializacji, doszło do masowego zatrudniania kobiet na stanowiskach tradycyjnie uważanych za męskie. Ale już w 1956 roku, te same zajęcia ponownie zaczęto uważać za "sprzeczne z naturą kobiety" – wedle nowych przywódców państwa, funkcje rozrodcze kobiet uniemożliwiały im wykonywanie takich prac. Jakie było źródło tej zmiany? Dlaczego odstąpiono od idei – jakkolwiek krzywo i brutalnie realizowanej – powszechnej równości? I co najważniejsze, dlaczego różnica płci staje się politycznie istotna w pewnych momentach bardziej niż w innych? "O emancypacji w okresie powojennym możemy mówić jako o pewnym projekcie ideologicznym, jak również w sensie subiektywnych doświadczeń artykułowanych przez same kobiety. Moim celem było ukazanie złożoności sytuacji kobiet, a także ich różnorodnej podmiotowości (stąd w dużym stopniu opierałam się na świadectwach samych kobiet). Starałam się pokazać, w jaki sposób praktyki polityczne i dyskursywne współdziałały z uwarunkowaniami społecznymi i jak kształtowały indywidualną tożsamość" - podsumowała autorka.