Na oszmiańskich rozstajach

Opowieść o mieszkańcach żyjących w pierwszej połowie XX wieku na dawnej Wileńszczyźnie. Centralną postacią jest nauczyciel Józef Masalski. W jego rodzinie żywe są wspomnienia o powstaniu styczniowym, o bohaterskich przodkach. Kiedy wybucha druga wojna światowa, Józef znajduje się w szeregach zmobilizowanych. Starsi jego synowie przyłączają się do partyzantki. Cała rodzina dramatycznie żegna się z wileńską ojczyzną, nie chce bowiem żyć w sowieckim kraju. Okoliczne wioski są gromadą wielonarodowościową i wielowyznaniową, żyjącą do wojny w zgodzie. Dopiero sowietyzm doprowadza do wybuchu antagonizmów.