Tajemnice Gór Izerskich

Dlaczego, kiedy i w jakich okolicznościach zniknęła wieś Gross Iser w Górach Izerskich? Do jakich celów polskie wojsko stacjonujące w dzisiejszej osadzie Orle zwoziło tam niemieckie kobiety tuż po wojnie? Kto zdecydował, że część czeskiego Harrachova, która po wojnie znalazła się w granicach polski, wróciła w 1959 roku do Czechosłowacji? Na te między innymi pytania szuka odpowiedzi Janusz Skowroński. Jeden z wątków poświęcony jest poniemieckiej wsi Gross Iser, leżącej nad graniczną Izerą, po której do dziś pozostał tylko jeden budynek – schronisko “Chatka Górzystów”. Turyści, którzy wędrują w tamtych rejonach zapewne dostrzegli też porośnięte już trawą zarysy fundamentów innych budynków. Kolejnym tajemniczym wątkiem jest historia przymusowej pracy grupy niemieckich kobiet w okolicach strażnicy Orle. Po zakończeniu wojny polskie wojsko utworzyło tam coś w rodzaju obozu pracy. Niemieckie kobiety, głównie ze Szklarskiej Poręby, były zatrudnione tam zimą do odśnieżania drogi od Jakuszyc do Orla. Do dziś nie wyjaśniona w pełni jest historia polsko-czechosłowackiego sporu granicznego o górną część Harrachova, tzw. Mityny. Po zakończeniu wojny osada, której nadano nawet polską nazwę Tkacze, znalazła się pod polską jurysdykcją, ale Czesi nie chcieli tego uznać. Władze powiatu jeleniogórskiego miały plany, by Tkacze były wsią letniskową dla jeleniogórzan. Jednak w 1958 roku rząd polski i czechosłowacki zawarły porozumienie o regulacji granicy w Górach Izerskich. Autor opisuje też graniczne spory na niedalekim Smrku, które prowadziły ze sobą jeszcze rody Schaffgotschów i Bibersteinów, rolę jaką pełniło sanktuarium maryjne w Hejnicach, izerski fragment tzw. czeskiej linii Maginota czy historie obozów filialnych Gross Rosen na Pogórzu Izerskim.