Spacerkiem po starej Szczawnicy i Rusi Szlachtowskiej

"Przed kilkunastu laty, kiedy po raz pierwszy opisywałam drogi spacerowe po Szczawnicy, przyświecała mi idea ukazania dziejów miejscowości poprzez historię poszczególnych budynków. Wydawało mi się niezwykle frapujące dotrzeć do najstarszych faktów związanych z danym budynkiem, kto go zbudował i kim był, co się tam znajdowało i jakie architektoniczne zmiany zachodziły - wiedząc, że za fasadą każdego z nich częstokroć kryją się ciekawe historie rodzinne, a ludzie, którzy je budowali wpisali się w dzieje uzdrowiska. Okazało się, że ta forma przewodnika odpowiada czytelnikom, co zachęciło mnie do dalszej pracy nad rozszerzeniem wielu wątków. Przed kilkunastu laty nie udało mi się dotrzeć do wielu istotnych informacji, które po dodatkowych poszukiwaniach mogły znaleźć się dopiero w tym wydaniu. Niektóre dane zamieszczone w poprzednich wydaniach musiały ulec weryfikacji, czasami sprostowaniu, jeszcze inne zostały poszerzone. Wiele opisów odnoszących się do współczesności okazało się już nieaktualnych, bo tempo zmian, jakie dokonują się na naszych oczach jest ogromne.Podjęłam więc decyzję, by w zdecydowanej większości nie dokumentować aktualnego stanu własności budynków i nie odnotowywać zmian wynajmu, dzierżawy itd. Obecne wydanie zostało poszerzone o eseje o rodach związanych z uzdrowiskiem. Poza Szalayami (o których pisałam już poprzednio) zamieściłam też biogramy Stadnickich, Kołączkowskich i szkic o rodach góralskich. Uznałam, że dla pełniejszego obrazu historii uzdrowiska w konwencji, jaką obrałam dla przewodnika historycznego powinny zostać poruszone tematy kreślące rozwój uzdrowiska, także wtedy gdy właścicielką jego była Akademia Umiejętności, jak przedstawiało się życie kulturalne u wód, w co musiał być ubrany gość kąpielowy gdy przyjeżdżał do zdrojowiska itd. Z uwagi na to, iż w ostatnim czasie powstał w Szczawnicy "Szlak godeł szalayowskich" zamieściłam esej o drewnianych tablicach z godłami, aby przybliżyć czytelnikom historię tej wyjątkowej atrakcji turystycznej. Również w rozdziale dotyczącym Rusi Szlachtowskiej zostały zamieszczone nowe informacje dotychczas niepublikowane, m.in. wykaz parochów w parafii Szlachtowa i Jaworki za lata 1769-1947, mało znany fakt o szlachtowskim pochodzeniu księdza Ruczki zwanego "Ojcem Sybiraków", czy nieznane kulisy z przebiegu akcji "Wisła", która na tym terenie została zakończona najpóźniej, bo dopiero w 1950 r. Życząc przyjemnej lektury zapraszam na spacer po starej Szczawnicy i Rusi Szlachtowskiej." (ze Wstępu) Spis treści Słowo wstępne Raptularz szczawnicki Szalayowie, Szalayowie Pierwsi Szalayowie na ziemiach polskich; Szalayowie nabywają grunty (1828 r.); Józef Stefan Szalay; ostatnie pokolenia Szalayów Gdy Akademia Umiejętności uzdrowiskiem zarządzała Ród Stadnickich (Adam Stadnicki i jego dokonania w Szczawnicy; Stadniccy w ruchu oporu) Kołączkowscy (Maria i Bogusław Kołączkowscy; Zbigniew Kołączkowski) Szczawnickie rody góralskie Chałupy gazdów szczawnickich i drewniane tablice z godłami Jak do Szczawnic podróżowano Garderoba gościa kąpielnego Z życia kulturalnego w zdrojowisku Spacer przez Niżną Wieś Spływ Dunajcem i Droga Pienińska Ulicą Główną Po Parku Dolnym Spółka Zdrojowisk Krajowych; Zakład Wodoleczniczy Józefa Kołączkowskiego; Spacer alejkami Spacer po centrum Ulicą Zdrojową Na Placu Dietla Ulicą Języki i Kowalczyk Po Parku Górnym Ulicą Jana Wiktora Ulicą Szalaya Przez Szczawnicę Wyżną w stronę Sewerynówki Ruś Szlachtowska Wędrując po Rusi Szlachtowskiej Wyznanie i proces kształtowania się świadomości narodowej Osadnictwo Rody na Rusi Szlachtowskiej Z zapisków historycznych Okres okupacji niemieckiej i wysiedlenie Chyże i zagrody Konowałów, Ziębów, Karpiaków, Bulaków... Zajęcia Kornajów, Prokwitów, Tyndarów... Ubiór Kseni Burdź i Fiodora Hołowacza Strój męski; Strój kobiecy Cerkwie i kapliczki przydrożne Harnaś nad harnasiami Literatura