Ruch ewangeliczny na Białostocczyźnie w XX wieku

W ciągu dwóch tysięcy lat dziejów chrześcijaństwa pojawiały się w jego obrębie stanowiska odwołujące, w swojej ocenie, do wiary czystej i żywej. W zależności od kondycji Kościoła, a także uwarunkowań społecznych, politycznych i gospodarczych, stanowiska te zyskiwały określone poparcie, w efekcie czego powstawały społeczności pewnego radykalizmu religijnego, który miał na celu urzeczywistnianie wskazanej wiary czystej i żywej. Celem książki jest przedstawienie dziejów mniejszościowych wyznań protestanckich o charakterze ewangeliczno‐baptystycznym w regionie białostockim. Ostatnio w polskiej literaturze naukowej upowszechnia się termin protestantyzm ewangelikalny lub zamiennie przebudzeniowy czy (rzadziej) pietystyczny. Określenia te stosowane są jednak do szerszego ujęcia i odnoszą się do wszystkich protestantów podkreślających potrzebę świadomego, osobistego nawrócenia. Oczywiście niezmienne pozostają tradycyjne ewangelickie zasady: Sola scriptura, Sola fide, Sola gratia, Solus Christus, Soli Deo gloria. Książka dotyczy dziejów mniejszościowych wyznań protestanckich praktykujących chrzest wiary (w wieku dorosłym, poprzez zanurzenie w wodzie). W kręgu zainteresowania pozostają zatem społeczności, które dokonały reinterpretacji zastanej wykładni teologicznej i charakteryzują się dążeniem do maksymalnego dostosowania swych norm wiary do treści Biblii, zwłaszcza Nowego Testamentu (Ewangelii) i praktykujące, jako obowiązkowy obrządek, chrzest wiary ‒ poprzez zanurzenie w wodzie osoby świadomie wyznającej Jezusa Chrystusa jako swego Pana. Monografia przedstawia sytuację tych wyznań w kolejnych rzeczywistościach polityczno-społecznych – od czasów carskich, poprzez II RP, okres okupacji, komunizmu, po współczesność. Jan Mironczuk (ur. 1966 w Bielsku Podlaskim) mieszka pod Ostrołęką. Zajmuje się głównie dziejami wyznań chrześcijańskich na ziemiach polskich w XIX-XX wieku. Jest autorem pięciu książek, w tym: Polityka państwa wobec Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w Polsce (1947-1989) oraz Mniejszości wyznaniowe chrześcijańskie w Ostrołęce i powiecie ostrołęckim (od schyłku XVIII w. do współczesności). Spis treści Wprowadzenie Rozdział I Początki baptyzmu (do I wojny światowej) Towarzystwo Biblijne i powstanie baptyzmu na ziemiach polskich Propagator Pisma Świętego w Białymstoku (ok. 1860‐1863) Powstanie i działalność społeczności baptystycznych w guberni grodzieńskiej (1902‐1915) Podsumowanie Rozdział II Rozwój wyznań o charakterze baptystycznym w pierwszej dekadzie odrodzonej Rzeczypospolitej (1918‐1928) Powstanie województwa białostockiego i kształtowanie się polityki wyznaniowej II RP Baptyści i ewangeliczni chrześcijanie Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych Wyznania dominujące i opinia społeczna wobec rozwoju ruchu ewangelicznego Podsumowanie Rozdział III Początki pentekostalizmu i relacje międzywyznaniowe (1928‐1939) Początki pentekostalizmu na Kresach Wschodnich Ruch ewangeliczny na tle innych wyznań w województwie białostockim w świetle danych ewidencyjnych i statystycznych (1928‐1931) Powstanie ruchu zielonoświątkowego na Białostocczyźnie Rozwój ruchu ewangelicznego i relacje międzywyznaniowe w latach 30. Położenie prawno‐polityczne wyznań ewangelicznych w latach 30. Podsumowanie Rozdział IV Życie religijne w okresie okupacji (1939‐1944) W Białorusi Zachodniej (1939‐1941) Pod okupacją niemiecką (1941‐1944) Podsumowanie Rozdział V W pierwszych latach Polski Ludowej (1944‐1953) Sytuacja po wyzwoleniu (1944‐1945) Okres rozwoju... i obserwacji przez bezpieczeństwo (1946‐1950) Represje wobec KChWE i ZKCh (1950‐1952) Baptyści w okresie 1950‐1953 Podsumowanie Rozdział VI W cieniu zjednoczenia i pod kontrolą władz PRL (1953‐1989) Powstanie pełnego Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego i okres jednoczenia w terenie (1953‐1956) Działalność w okresie odwilży (1956‐1959) Narastanie napięć. Powstanie zboru braci prostaczków w Malinnikach (1959‐1965) Sprawy kaplic i życie wewnętrzne zborów (1966‐1980) Kościoły w okresie schyłku komunizmu – do rozpadu zjednoczenia (1980‐1988) Koniec polityki wyznaniowej? (1988‐1989) Podsumowanie Rozdział VII Usamodzielnianie się Kościołów w III RP Kwestie prawne i ich stosowanie w życiu Kościołów (1989‐1999) Życie wewnętrzne zborów na początku XXI w. Podsumowanie Zakończenie Summary Coдержание Aneksy Kalendarium Ważniejsze skróty Wykaz źródeł i literatury Spis tabel Mapy Zdjęcia Indeks osób Indeks miejscowości