Metamorfozy społeczne, t. 24: Inteligencja polska jako elita kulturalna i społeczna w ostatnich stu latach

Spis treści Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Uwagi wstępne . .. . 9 Inteligencja jako elita społeczno-kulturalna i intelektualna . . . . . . . . . . . . . . 13 1918–1939 . .. . 17 Charakterystyka środowiska. Twórcy i ich zaplecze. . .. . 17 Inne środowiska inteligencji. . .. 18 U progu dwudziestolecia. . .. 19 Ważniejsze momenty historyczne w dwudziestoleciu. . .. 23 Inteligencja w ustroju demokratycznym. Spuścizna zaborów. . . . . . . . . . . . . 25 Warstwa inteligencji (1918–1939). . .. . 30 Inteligencja-elita. Wykształcenie. Mężczyźni i kobiety. . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Dwudziestolecie – apogeum wpływów społecznych inteligencji. . .. 37 Oddziaływanie inteligencji na społeczeństwo i jego normy obyczajowe. . . . . . . 38 Główne zadania państwa i rola inteligencji. . .. . 41 Kanon kultury polskiej – dzieło inteligencji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Inteligencja a polityka: sanacja, endecja. . .. . 44 Problemy narodowościowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Historyczne granice ówczesnej terminologii politycznej i światopoglądowej. . . . 48 Asymilacja kulturalna Żydów. . .. . 49 Geograficzne rozmieszczenie inteligencji. Wybitni twórcy lat 1918–1939. . .. . 51 Dorobek państwa a dorobek inteligencji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Nowoczesność. . .. 56 Prawica. . .. . 57 Kościół. . .. . 58 Osiągnięcia lat 1918–1939. . .. 59 1939–1945 . . 67 Walka, działania i straty. . . 68 Kraj i emigracja. . . 69 1944–1989 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 Kolejne krótkie etapy okresu 1944–1948. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 Inteligencja w pierwszym okresie monopolizacji władzy . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Komunizm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 Inteligencja a władza przed 1939 i po 1944 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 Komuniści pochodzenia żydowskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 Losy zasymilowanych. Odwrót od komunizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Inteligencja w warunkach polskiego komunizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Odwrót od stalinizmu, kompromitacja ideologii partyjnej . . . . . . . . . . . . . . . 88 Gomułka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 Schyłek i upadek Gomułki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 „Walka ze syjonizmem”. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Gierek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 Kryzysy za Gierka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 Nowe środowiska i nowe pokolenia inteligencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 Inteligencja wobec Gierka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 Inteligencja jako warstwa w PRL. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Inteligencja-elita i jej rozmieszczenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Przyrost elity kulturalnej w Polsce. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Mechanizmy przystosowawcze. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 Różne grupy inteligencji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 Pokolenia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 Inteligenckie orientacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Organizacje twórcze i ich działalność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 Dalsza degradacja ideologii partyjnej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Inteligencja w partii i wobec partii. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 Osiągnięcia inteligencji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 Nowe cechy i ramy rodziny?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 Kobiety. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Modernizacja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 Kościół i inteligencja katolicka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Wpływy Zachodu i nowe orientacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 Przełom w postawach inteligencji?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 Inteligencja i koniec reżimu. Okrągły Stół . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Po roku 1989. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Zmiany w środowisku elity po 1989 r. Polska w UE. . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 Rola inteligencji w okresie przejściowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 Nowa rewolucja oświatowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 Inteligencja jako nośnik wzorów społecznych?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Nowe grupy inteligencji i jej nowe funkcje społeczne. . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Pokolenia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Inteligencja a migracje. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 Rewolucja informatyczna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 Inteligencja a współczesna twórczość artystyczna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 Polityka polska a Europa – pozycja inteligencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 Uwagi końcowe. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 Wykaz prac Profesora Janusza Żarnowskiego opublikowanych od 2002 r. . . 156 Indeks osób. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 Wykaz pozycji serii Metamorfozy Społeczne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164