Portrety

Potrzeba utrwalania własnego wizerunku towarzyszyła człowiekowi już od czasów starożytnych. Do najważniejszych zadań malarstwa portretowego w historii nowożytnej kultury europejskiej należało ukazywanie rodzinnych rodowodów. W wielkopańskich rezydencjach gromadzono wizerunki antenatów, by kształtować tożsamość i godność rodu, demonstrować ciągłość tradycji domu, a także podkreślać związki ze znaczącymi rodzinami. Galeria przodków, będąca zaplanowaną i przeznaczoną do pokazywania przestrzenią, stanowiła nieodzowny element w programie ideowym i artystycznym niemal każdej siedziby rodowej. W zbiorach Muzeum Zamkowego w Pszczynie znajduje się bogata, licząca ponad 180 dzieł kolekcja portretów łączących się z trzema ostatnimi rodami, do których zamek pszczyński należał od poł. XVI do poł. XX w., czyli Promnitzami, Anhaltami i Hochbergami. Zdecydowana większość obrazów wchodzących w skład kolekcji stanowi spuściznę po ostatnich właścicielach zamku pszczyńskiego – książętach von Pless z rodu Hochberg, do których należał on w latach 1847-1945. Zdobiły one niegdyś ich dwie rezydencje – zamki w Pszczynie i Książu. Jedynie nieliczne dzieła z kolekcji to zakupy muzealne. Katalog obejmuje wszystkie portrety z kolekcji. Są to konterfekty powstałe pomiędzy XVII a XX w., przedstawiające nie tylko panów na Pszczynie, ale także ich protoplastów, krewnych oraz osoby skoligacone, wśród nich osoby anonimowe. Publikacja zawiera krótką charakterystykę kolekcji oraz część katalogową składającą się z trzech części. W pierwszej przedstawiono portrety o ustalonym autorstwie w układzie alfabetycznym według nazwisk malarzy. W części drugiej znalazły się dzieła artystów nieokreślonych ukazujące osoby o ustalonej tożsamości, a w trzeciej wizerunki nieznanych postaci, które wyszły spod ręki niezidentyfikowanych twórców. Dwie ostatnie części mają układ chronologiczny. W Katalogu odnaleźć można zarówno opisy portretów i biogramy osób na nich przedstawionych, jak i wiadomości na temat artystów. Wszystkie pozycje katalogowe posiadają barwną ilustrację i zaopatrzone są w metryki zawierające numer inwentarzowy, a także informacje na temat czasu powstania, materiału i techniki wykonania, wymiarów, sygnatur, proweniencji, udziału w wystawach, prac konserwatorskich oraz bibliografii. Warto podkreślić, że kolekcja pszczyńskiego muzeum – podobnie jak inne tego rodzaju zbiory rodowych portretów – jest niezwykle zróżnicowana pod względem poziomu artystycznego. Są w niej zarówno dzieła „mistrzów”, czyli wysokiej klasy artystów związanych z uznanymi europejskimi akademiami sztuki, jak i „dyletantów” – prowincjonalnych twórców, a nawet amatorów. Katalog portretów to pozycja zarówno dla miłośników historii rodów pszczyńskich, jak i dla tych, którzy pasjonują się sztuką, obyczajem, modą i po prostu lubią zgłębiać sekrety portretów. Jest to też istotne źródło dla specjalistów, historyków sztuki, historyków czy muzealników zajmujących się tą tematyką w swej codziennej pracy.