Artyleria nadbrzeżna polskiego wybrzeża

Publikacja (aktualne II wydanie - 2022 r.) jest połączeniem przewodnika turystycznego i kompendium całościowo przedstawiającym dostępne do zwiedzania pozostałości jednostek artylerii nadbrzeżnej współczesnego polskiego wybrzeża. Zawiera opisy ponad 100 baterii, uzupełnionych informacjami użytkowymi, zdjęciami i mapkami lokalizacyjnymi. Spis treści: Wstęp ................................................................................................... 11 Słowniczek artyleryjski ......................................................................... 16 Historia artylerii nadbrzeżnej w zarysie................................................ 21 Artyleria nadbrzeżna polskiego wybrzeża w XX w. .............................. 24 Okres do końca I wojny światowej Baterie niemieckie .................................................................... 24 Okres międzywojenny Baterie niemieckie .................................................................... 28 Baterie polskie........................................................................... 30 II wojna światowa Baterie niemieckie .................................................................... 31 Baterie polskie .......................................................................... 36 Okres po II wojnie światowej Baterie niemieckie .................................................................... 37 Baterie polskie .......................................................................... 38 Baterie radzieckie ..................................................................... 44 Uzbrojenie i obiekty wykorzystywane w artylerii nadbrzeżnej na polskim wybrzeżu w XX w................................................................ 45 Artyleria lufowa Działa wykorzystywane w polskiej artylerii nadbrzeżnej .......... 45 Działa wykorzystywane w niemieckiej artylerii nadbrzeżnej .... 49 Działa wykorzystywane w radzieckiej artylerii nadbrzeżnej ..... 54 Artyleria rakietowa Rakiety wykorzystywane przez polską artylerię nadbrzeżną .... 55 Obiekty baterii .......................................................................... 56 Baterie przeciwlotnicze i zaporowe Kriegsmarine .................... 56 Baterie Artylerii Stałej............................................................... 57 Dywizjony rakietowe................................................................. 58 Pozostałości baterii artylerii nadbrzeżnej na polskim wybrzeżu........... 59 Gdańsk i okolice Baterie niemieckie .................................................................... 59 Lufowa artyleria przeciwokrętowa...................................... 59 ▪ baterie dużego i średniego kalibru.............................. 59 Gdańsk-Brzeźno – „Hafenbatterie” ......................... 59 Gdańsk-Brzeźno – „Dorfbatterie” ........................... 60 Gdańsk-Brzeźno – „Strandbatterie” ........................ 62 Gdańsk-Sobieszewo – bateria „Bohnsack”............. 63 Gdańsk-Stogi – „Forstbatterie” ............................... 64 Gdańsk-Stogi – „Dünenbatterie”............................. 66 ▪ inne obiekty związane z artylerią nadbrzeżną............ 67 Gdańsk-Westerplatte – stanowisko dowodzenia artylerią nadbrzeżną rejonu Zatoki Gdańskiej ........ 67 Lufowa artyleria przeciwlotnicza........................................ 69 ▪ baterie ciężkie ............................................................ 69 Gdańsk-Czarny Dwór – bateria „Schwarzhof”......... 68 Gdańsk-Olszynka – bateria „Waldorf”..................... 69 Gdańsk-Piecki – bateria „Pietzkendorf”.................. 70 Gdańsk-Stogi – bateria „Heubude”......................... 72 Gdańsk-Wisłoujście – bateria „Weichselmünde”.... 73 ▪ baterie lekkie ............................................................. 73 Gdańsk-Biskupia Górka – bateria „Bishofsberg”..... 73 Gdańsk-Nowe Ogrody – bateria „Hagelsberg”....... 74 Gdańsk-Nowe Ogrody – bateria „Krähenberg” ...... 75 Gdańsk-Sączki – bateria „Riesenfeld” ..................... 76 Baterie polskie.......................................................................... 77 Lufowa artyleria przeciwlotnicza ........................................ 77 Gdańsk-Stogi – 25. BAS ................................................. 77 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza................................... 79 Gdańsk-Sobieszewo – 23. DR WOPK ............................ 79 Okolice Żukowa Baterie polskie .......................................................................... 80 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza .................................... 80 Babi Dół – 24. DR WOPK ............................................... 80 Gdynia i okolice Baterie polskie ......................................................................... 81 Lufowa artyleria przeciwokrętowa...................................... 81 ▪ baterie średniego kalibru............................................ 81 Gdynia-Redłowo – 11. BAS...................................... 81 Gdynia-Redłowo/Hel-Cypel – bateria szkolna 31. DAN................................................................... 84 ▪ baterie lekkie .............................................................. 85 Gdynia-Oksywie – bateria „Canet”.......................... 85 Gdynia-Oksywie – 28. BAS....................................... 87 ▪ inne obiekty związane z artylerią nadbrzeżną ............ 89 Gdynia-Redłowo – stanowisko dowodzenia 32. DAN................................................................... 89 Lufowa artyleria przeciwlotnicza ........................................ 89 Gdynia-Grabówek – 3. Bateria 1. MDAP................. 89 Gdynia-Grabówek – bateria „A” 1. Dywizjonu 60. SPAP.........................................................................91 Gdynia-Oksywie – bateria „B” 1. Dywizjonu 60. SPAP .................................................................. 91 Baterie niemieckie.................................................................... 92 Lufowa artyleria przeciwlotnicza ........................................ 92 ▪ baterie ciężkie............................................................. 92 Gdynia-Chwarzno – bateria „Völtzendorf”.............. 92 Gdynia-Kolibki – bateria „Koliebken”...................... 93 Gdynia-Mały Kack – bateria „Kleinkatz” ................. 96 Gdynia-Obłuże – bateria „Oblusch” ........................ 97 Gdynia-Oksywie – bateria „Oxhöft”........................ 98 Gdynia-Pogórze – bateria „Pogorsch”..................... 99 Gdynia-Redłowo – bateria „Adlerhorst”............... 100 Gdynia-Wzgórze Św. Maksymiliana – bateria „Baltenberg” ......................................................... 101 Kosakowo – bateria „Amalienfelde” ..................... 102 Kosakowo-Dębogórze – bateria „Eichenberg”...... 103 Łężyce – bateria „Lensitz”..................................... 104 Rumia-Zagórze – bateria „Sagorsch” .................... 105 ▪ baterie lekkie............................................................ 106 Gdynia-Babie Doły – bateria „Hexengrund”.......... 106 Gdynia-Grabówek – bateria „Grabau”.................. 107 Gdynia-Marszewo – bateria „Marschau”.............. 108 Gdynia-Wielki Kack – bateria „Fuchsberg” ........... 109 Okolice Wejherowa Baterie polskie ........................................................................ 111 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza ................................. 111 Dąbrówka – 25. DR WOPK .......................................... 111 Hel i okolice Baterie polskie ........................................................................ 113 Lufowa artyleria przeciwokrętowa.................................... 113 ▪ baterie średniego kalibru.......................................... 113 Hel-Bór – 3. BAS .................................................... 113 Hel-Cypel – Bateria „Cyplowa”/13. BAS ................ 117 ▪ baterie lekkie ............................................................ 122 Hel-Bór – Bateria „Grecka” ................................... 122 Hel-Bór – 34. Bateria............................................. 123 Hel-Cypel – Bateria „Duńska” ............................... 125 Hel-Cypel – 27. BAS............................................... 126 Lufowa artyleria przeciwlotnicza....................................... 128 ▪ baterie średniego kalibru .......................................... 128 Hel-Bór – 23. Bateria 2. MDAP............................... 128 Hel-Cypel – 21. Bateria 2. MDAP ........................... 129 Hel-Cypel – 22. Bateria 2. MDAP ........................... 131 Hel-Cypel – bateria „A” 2. Dywizjonu 60. SPAP ..... 132 Hel-Cypel – bateria „B” 2. Dywizjonu 60. SPAP...... 133 Hel-Cypel – bateria „C” 2. Dywizjonu 60. SPAP...... 134 Hel-Cypel – bateria „A” 7. DAP .............................. 135 ▪ baterie małego kalibru .............................................. 136 Hel-Bór – 115. BAP................................................. 136 Hel-Cypel – bateria „A” 2. BRU .............................. 137 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza.................................. 137 Hel-Bór – 64. DR WOPK............................................... 137 Hel-Cypel – 22. DR WOPK ........................................... 140 Baterie niemieckie ................................................................. 141 Lufowa artyleria przeciwokrętowa.................................... 141 ▪ baterie dużego kalibru .............................................. 141 Hel-Cypel – bateria „Schleswig-Holstein” ............. 141 ▪ baterie średniego kalibru ......................................... 145 Hel-Cypel – bateria „Schlesien”............................ 145 Lufowa artyleria przeciwlotnicza ...................................... 146 Hel-Bór – bateria „Hela-Wald” .................................... 146 Hel-Cypel – bateria „Hela-Lechtturm”......................... 147 Hel-Cypel – bateria „Hela-Nordstrand” ....................... 148 Jastarnia Baterie niemieckie .................................................................. 150 Lufowa artyleria przeciwlotnicza ...................................... 150 Jastarnia – bateria „Heisternest”................................ 150 Władysławowo Baterie polskie ........................................................................ 152 Lufowa artyleria przeciwdesantowa................................. 152 Władysławowo – 43. Bateria....................................... 152 Rozewie Baterie polskie......................................................................... 154 Lufowa artyleria przeciwokrętowa ................................... 154 Rozewie – 34. BAS ....................................................... 154 Lubiatowo Baterie polskie ........................................................................ 156 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza................................. 156 Lubiatowo – 46. DR WOPK.......................................... 156 Łeba Baterie polskie ........................................................................ 157 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza.................................. 157 Łeba – 68. DR WOPK................................................... 157 Smołdzino Baterie polskie ........................................................................ 159 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza ................................. 159 Smołdzino – 45. DR WOPK.......................................... 159 Ustka i okolice Baterie niemieckie .................................................................. 162 Lufowa artyleria przeciwlotnicza...................................... 162 Ustka – bateria „Blücher” ........................................... 162 Baterie polskie ........................................................................ 163 Lufowa artyleria przeciwokrętowa ................................... 163 Ustka – 9. BAS............................................................. 163 Rakietowa artyleria przeciwokrętowa ............................. 165 Ustka/Starkowo-Gajki/Modlinek – 9. DAN ................ 165 Okolice Jarosławca Artyleria polska....................................................................... 168 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza ................................. 168 Naćmierz – 66. DR WOPK ........................................... 168 Darłowo i okolice Artyleria niemiecka ................................................................ 169 Lufowa artyleria przeciwlotnicza ...................................... 169 Darłówko Zachodnie – bateria „Schwerin” ................. 169 Okolice Mielna Artyleria polska....................................................................... 171 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza ................................. 171 Unieście – 67. DR WOPK............................................. 171 Ustronie Morskie i okolice Artyleria polska ...................................................................... 173 Lufowa artyleria przeciwokrętowa .................................. 173 Ustronie Morskie-Wieniotowo – 31. BAS .................. 173 Artyleria radziecka .................................................................. 176 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza ................................ 176 Ustronie Morskie-Gwizd – DR 325. PR....................... 176 Kołobrzeg Artyleria polska ....................................................................... 177 Lufowa artyleria przeciwokrętowa.................................... 177 Kołobrzeg – 19. BAS .................................................... 177 Międzyzdroje i okolice Artyleria niemiecka ................................................................. 180 Lufowa artyleria przeciwlotnicza....................................... 180 Lubiewo – bateria „Jupiter”........................................ 180 Artyleria polska ....................................................................... 181 Lufowa artyleria przeciwokrętowa.................................... 181 Międzyzdroje – 17. BAS .............................................. 181 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza........................................ 184 Kołczewo – 40. DR WOPK ................................................. 184 Świnoujście i okolice Artyleria niemiecka ................................................................. 185 Lufowa artyleria przeciwokrętowa.................................... 185 ▪ baterie dużego i średniego kalibru............................ 185 Świnoujście (Uznam) – „Westbatterie”/bateria „Henningsen”........................................................ 185 Świnoujście (Uznam) – „Plantagebatterie” ........... 188 Świnoujście (Uznam) – bateria „Swinemünde” ..... 190 Świnoujście-Przytór – bateria „Goeben”............... 191 Świnoujście-Warszów – „Ostbatterie”................... 193 Świnoujście-Warszów – „Forstbatterie” ................ 195 Świnoujście-Warszów – „Strandbatterie”.............. 198 Świnoujście-Warszów – bateria „Vineta” .............. 199 ▪ baterie lekkie ............................................................ 202 Świnoujście-Warszów – „Ostmolenbatterie”......... 202 ▪ inne obiekty związane z artylerią nadbrzeżną ......... 203 Świnoujście (Uznam)/Świnoujście-Warszów – PO-N baterii z początku XX w................................ 203 Lufowa artyleria przeciwlotnicza...................................... 204 ▪ baterie ciężkie.......................................................... 204 Świnoujście (Uznam) – bateria „Antares”.............. 204 Świnoujście-Karsibór – bateria „Pollux” ................ 205 Świnoujście-Łunowo – bateria „Saturn” ................ 206 Świnoujście-Przytór – bateria „Orion”................... 207 Świnoujście-Przytór – bateria „Pritter”.................. 208 Świnoujście-Świdny Las – bateria „Mellin”............ 209 Świnoujście-Świdny Las – bateria „Mückendorf”.... 212 Świnoujście-Świdny Las – bateria „Kaiserfahrt” .... 213 Świnoujście-Warszów – bateria „Ost” ................... 215 Świnoujście-Warszów – bateria „Capella” ............. 216 ▪ baterie lekkie ........................................................... 218 Świnoujście-Warszów – bateria „Ostmole”........... 218 ▪ inne obiekty związane z artylerią przeciwlotniczą.... 219 Świnoujście (Uznam) – centrum dowodzenia artylerią przeciwlotniczą rejonu Świnoujścia........ 219 Artyleria radziecka............................................................ 220 Lufowa artyleria przeciwokrętowa ............................ 220 Świnoujście (Uznam) – 485. Bateria ..................... 220 Świnoujście-Warszów – bateria „A”...................... 222 Artyleria polska................................................................. 224 Lufowa artyleria przeciwlotnicza ................................ 224 Świnoujście-Warszów – bateria „A” 11. BRU ........ 224 Rakietowa artyleria przeciwlotnicza ........................... 224 Świnoujście-Łunowo – 70. DR WOPK.................... 225 Wykaz źródeł ...................................................................................... 227