Polscy urzędnicy wyższego szczebla w Bośni i Hercegowinie w latach 1878-1918 : studium prozopograficzne

Biurokracja stanowiła jeden z elementów, który w równie istotnym stopniu, jak wojsko, miał wpływ na rozwój nowożytnych państw w XIX w. Austria, która od czasów rządów Marii Teresy stała się narodem radców (Hofratsnation), wydaje się doskonałym przykładem takiego właśnie kraju. Biurokracja nie tylko była najważniejszym elementem zarządzania krajem, ale w okresie schyłkowym pełniła również funkcję spoiwa łączącego wielonarodową monarchię. „Pierwszym urzędnikiem cesarstwa” określano rządzącego monarchią przez kilkadziesiąt lat Franciszka Józefa I, który stanowił wzór dla rzeszy oficjeli z całej monarchii. Wstawał wcześnie rano i pracował cały dzień, osobiście podpisując dokumenty państwowe. Stąd też jego przydomek. Administracja cywilna w Austro-Węgrzech stanowiła pomost łączący rząd z obywatelami. Bez względu na to, czy mowa o południowych rubieżach monarchii, czy też północnych, wszędzie tam urzędnik reprezentował dualistyczną monarchię. Nie zmieniło się to nawet wtedy, gdy poszczególne prowincje otrzymały autonomię, a w życiu publicznym język niemiecki był wypierany przez rodzime języki. Gdy w drugiej połowie XIX w. nastąpiły zmiany, które mocno antagonizowały narody zamieszkujące monarchię, administracja cywilna wciąż pozostawała gwarantem sprawnego zarządzania państwem.