Towarzystwo św. Wincentego a Paulo na ziemiach polskich w latach 1850-1959

W niniejszej monografii zaprezentowano historię i działalność Towarzystwa św. Wincentego a Paulo na ziemiach polskich w latach 1850-1959. Powstało ono z inicjatywy bł. Fryderyka Ozanama w 1833 roku w Paryżu. Na ziemiach polskich pierwsze konferencje założono w 1848 na terenie Śląska, następnie w 1850 w Wielkopolsce oraz w 1858 w Galicji. Na terenie zaboru rosyjskiego pierwszą konferencję utworzono dopiero w 1906 roku. Szczególnie szybko konferencje rozwijały się na terenie zaboru pruskiego. Jednak w wyniku Kulturkampfu ich działalność została znacznie ograniczona. Okres międzywojenny przyniósł dalszy rozwój Towarzystwa w Polsce. W latach trzydziestych XX wieku w znaczący sposób wzrosła liczba zarówno członków jak i samych konferencji. Lata II wojny światowej uniemożliwiły normalną działalność Towarzystwa na ziemiach polskich. Poszczególni członkowie starali się włączać w działalność dobroczynną w ramach Rady Głównej Opiekuńczej. W trudnych realiach powojennych funkcjonowanie Towarzystwa było ograniczone do kilku miejscowości. W latach 1949-1956 konferencje św. Wincentego a Paulo kontynuowały posługę wśród potrzebujących jedynie na terenie Krakowa. Po przejęciu przez komunistów w 1959 roku majątku trwałego i funduszów Towarzystwo faktycznie zaprzestało swojej działalności. Konferencje przez cały czas prowadziły bardzo szeroką działalność charytatywną, oświatowo-edukacyjną i kształtującą postawy religijne, naśladując patrona św. Wincentego a Paulo. Towarzystwo św. Wincentego a Paulo na ziemiach polskich odegrało znaczącą rolę w umacnianiu tożsamości narodowej. Mimo granic zaborczych jego członkowie starali się utrzymywać łączność między sobą. Oddziały terenowe Towarzystwa miały wielu sympatyków, dobroczyńców, który wspierali działalność organizacji nie tylko modlitwą, ale także stałymi ofiarami. Konferencje współpracowały także z różnymi organizacjami, a przede wszystkim ze Stowarzyszeniem Pań Miłosierdzia, Zgromadzeniem Sióstr Miłosierdzia oraz ze Zgromadzeniem Księży Misjonarzy. Spis treści Wstęp 11 1. Stan badań 15 2. Plan pracy 22 Rozdział I. Idea miłosierdzia według św. Wincentego a Paulo i jej realizacje 25 1. Bractwa miłosierdzia 25 2. Zgromadzenie Księży Misjonarzy 36 3. Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia 44 Rozdział II. Powstanie i rozwój Towarzystwa św. Wincentego a Paulo 49 1. Życie i działalność bł. Fryderyka Ozanama 49 2. Od Konferencji Historycznej do Konferencji Miłosierdzia 57 3. Rozwój Towarzystwa św. Wincentego a Paulo w świecie 63 Rozdział III. Podstawy prawne i materialne 85 1. Ustawy, regulaminy i statuty 85 2. Struktury organizacyjne 95 3. Podstawy materialne 120 Rozdział IV. Konferencje św. Wincentego a Paulo na ziemiach polskich 161 1. Rozwój Towarzystwa św. Wincentego a Paulo w drugiej połowie XIX i na początku XX w. 161 2. Sytuacja konferencji w okresie międzywojennym 194 3. Uwarunkowania działalności w okresie powojennym 220 Rozdział V. Członkowie Towarzystwa 237 1. Zasady przynależności do Towarzystwa 237 2. Obowiązki członków 243 3. Prawa członków 246 4. Sylwetki znaczących członków 248 Rozdział VI. Działalność Towarzystwa 271 1. Zaangażowanie na polu charytatywnym 271 2. Formy pracy oświatowo-kulturalnej 341 3. Kształtowanie postaw religijnych 388 Zakończenie 397 Ilustracje 401 Aneksy 425 Aneks 1. Wykaz konferencji należących do Rady Wyższej Gnieźnieńsko-Poznańskiej w latach 1850–1948 427 Aneks 2. Wykaz konferencji należących do Rady Wyższej Galicyjskiej (Krakowskiej) w latach 1858–1959 435 Aneks 3. Wykaz konferencji należących do Rady Wyższej Warszawskiej w latach 1906–1939 438 Aneks 4. Wskazówki, które Rada Generalna dołącza do dyplomów agregacyjnych dla Konferencyj 442 Aneks 5. Struktura społeczna Rady Wyższej Galicyjskiej w latach 1878–1898 445 Aneks 6. Struktura społeczna Rady Wyższej Gnieźnieńsko- Poznańskiej w 1933 r. 447 Aneks 7. Struktura społeczna Rady Centralnej Lwowskiej w latach 1924–1938 448 Aneks 8. Struktura społeczna Rady Centralnej w Poznaniu w 1936 r. 450 Aneks 9. Struktura społeczna zarządów konferencji św. Wincentego a Paulo w zaborze austriackim w roku 1878 451 Aneks 10. Struktura społeczna zarządów konferencji św. Wincentego a Paulo w zaborze austriackim w 1898 r. 453 Aneks 11. Wykaz członków zarządów konferencji św. Wincentego a Paulo we Lwowie w latach 1914–1934 457 Aneks 12. Katalog Biblioteki Towarzystwa Świętego Wincentego a Paulo w Poznaniu (wybór) 461 Aneks 13. Statut Towarzystwa Św. Wincentego a Paulo w Warszawie [1922] 471 Aneks 14. Statut Wileńskiego Towarzystwa Męskiego Św. Wincentego a Paulo [1923] 474 Aneks 15. Statut Towarzystw Męskich św. Wincentego a Paulo w Archidiecezjach Gnieźnieńskiej i Poznańskiej [1932] 478 Aneks 16. Statut Towarzystwa św. Wincentego a Paulo Diecezji Pińskiej [1931] 482 Aneks 17. Statut Towarzystw Męskich św. Wincentego a Paulo w diecezji chełmińskiej [1932] 487 Aneks 18. Statut Towarzystwa św. Wincentego a Paulo w archidiecezji krakowskiej [1932] 491 Aneks 19. Statut Towarzystwa św. Wincentego a Paulo diecezji włocławskiej [1932] 495 Aneks 20. Statut Towarzystwa św. Wincentego a Paulo w Prowincji Kościelnej Wileńskiej w archidiecezji wileńskiej [1933] 499 Aneks 21. Statut Towarzystwa św. Wincentego a Paulo w Prowincji Kościelnej Warszawskiej w Diecezji Łódzkiej [1933] 504 Aneks 22. Statut Towarzystwa św. Wincentego a Paulo w Tarnowie [1933] 509 Aneks 23. Statut Towarzystwa św. Wincentego a Paulo [1949] 517 Aneks 24. Jak zakładać Konferencje i jak nimi kierować 523 Aneks 25. Memoriał o położeniu Towarzystwa św. Wincentego a Paulo w Polsce 529 Bibliografia 533 Wykaz ilustracji 567 Wykaz tabel 573 Wykaz wykresów 577 Indeks nazwisk 581 Indeks nazw geograficznych 591 Summary 599 Resumé 603