Doktor doktorów

Święty Tomasz był myślicielem uniwersalnym. Rzadko kiedy w historii kultury i nauki spotyka się kogoś, kto uporządkował w sposób jasny tak szeroki horyzont ludzkiej myśli, jak on to właśnie uczynił. Obejmuje on Pismo Święte, Ojców Kościoła, wcześniejszych od niego teologów i autorów świeckich. Całe to ogromne dziedzictwo ludzkiej myśli Tomasz uczynił swoim, przyswoił go sobie, przekształcił w dynamiczną i harmonijną syntezę. Obdarzony był on tak niezwykłą pamięcią, że zapamiętywał raz na zawsze i dokładnie treść dzieła po jego przeczytaniu. Tak porządkował w swoim umyśle różne argumenty, iż był w stanie dyktować dzieła jednocześnie trzem albo czterem jego sekretarzom. Kiedy papież Urban polecił mu zebranie w jednym tomie komentarzy Ojców Kościoła do Ewangelii, odwiedzał różne klasztorne biblioteki i po przeczytaniu odpowiednich dzieł ich treść przechowywał w pamięci w taki sposób, że później, gdy redagował Catena aurea in Evangelia, wydawało się, że ma przed oczami wszystkie te teksty, które wcześniej czytał. Wolny był od ambicji jakiejkolwiek ziemskiej kariery, zarówno świeckiej, akademickiej, jak i kościelnej. Nie przejmował się pożywieniem, mieszkaniem i ubiorem. Wilhelm z Tocco pisze, iż małżeństwo z Mądrością dawało mu tyle radości, że nie cenił innych radości i przyjemności. Życie oparte na modlitwie, studiowaniu, refleksji, naukowym poszukiwaniu i przekazywaniu owoców swojej pracy innym, czyniło go szczęśliwym. SPIS TREŚCI Przedmowa  5 Wstęp  7 1. Okres średniowiecza  9 2. Średniowieczna nauka  12 3. Średniowieczne uniwersytety  14 4. Scholastyka  15 5. Pisanie dzieł  18 6. Język scholastyczny  19 7. Źródła doktrynalne scholastyki  19 8. Działalność dydaktyczna  20 9. Czarna legenda średniowiecza  22 10. Święty Tomasz z Akwinu „doktorem doktorów” 23 11. Honorowe tytuły św. Tomasza  25 12. Święty Tomasz doktorem Kościoła  26 13. Święty Tomasz w ikonografii  28 14. Najbardziej znani tomiści  28 I. Chwalebny żywot  29 1.1. Dzieciństwo  29 1.2. Pobyt w opactwie Monte Cassino  30 1.3. Studia na uniwersytecie w Neapolu  31 1.4. Dominikańskie powołanie  32 1.5. W szkole św. Alberta Wielkiego  36 1.6. Pobyt w Paryżu  38 1.7. Powrót do Italii  42 1.8. Na nowo w Paryżu  45 1.9. Koniec ziemskiego pielgrzymowania  46 1.10. Sławny grób  51 1.11. Potępienie  53 1.12. Proces kanonizacyjny  55 1.13. Chronologia życia  56 II. Charakterystyka postaci  61 2.1. Kontemplatyk  63 2.2. Dystans do rzeczywistości ziemskiej  65 2.3. Wierność w stosunku do przyjaciół  66 2.4. Mąż modlitwy  67 2.5. Apostoł pióra  68 2.6. Styl jego pism  70 2.7. Talent dydaktyczny  71 2.8. Portret moralny  72 2.9. Dar słowa  73 III. Filozof  75 3.1. Główne problemy filozofii średniowiecznej  77 Spór o powszechniki  78 Wiara i rozum  80 Problem Boga  81 Problem człowieka  82 Natura  84 Państwo i społeczeństwo  85 3.2. Ogólna charakterystyka filozofii św. Tomasza z Akwinu  87 3.2.1. Problem bytu  89 Oryginalność metafizyki św. Tomasza  89 Metoda metafizyki  91 Pierwsze zasady metafizyki  91 Konstytutywne elementy bytu  92 Samoistnienie istnienia  93 Aktualność metafizyki  93 3.2.2. Problem poznania  96 Władze poznawcze człowieka  96 Intencjonalność ludzkiego poznania  98 Doktryna abstrakcji  99 Wartość ludzkiego poznania  100 Wiara i rozum  101 3.2.3. Zagadnienie transcendentaliów  102 3.2.4. Zagadnienie języka  106 3.2.5. Problem moralny (system etyczny) 108 Prawo  112 3.2.6. Doktryna społeczeństwa i państwa  113 3.3. Synteza filozofii św. Tomasza z Akwinu. 24 tezy tomistyczne  114 3.4. Przedsionki wiary  121 IV. Teolog  123 4.1. Nazwa teologa  124 4.2. Pojęcie nauki  125 4.3. Teologia jako nauka  126 4.4. Konieczność teologii  128 4.5. Przedmiot formalny teologii  128 4.6. Metoda teologicznych poszukiwań  129 4.7. Źródła teologii  129 4.8. Teologia potrzebuje filozofii  130 4.9. Dar wiedzy  132 V. Doktor boskości  133 5.1. Zjawisko ateizmu  135 5.2. Istnienie boga nie jest bezpośrednio oczywiste  136 Bóg jest istnieniem samoistnym (ipsum esse subsistens) 137 5.3. Pięć „dróg” 138 5.4. Kim jest Bóg? 140 5.5. Natura Boga  141 5.6. Atrybuty (przymioty) Boga  143 5.7. Życie i operacje (działanie) Boga  146 5.8. Trójca Święta  148 5.9. Jezus Chrystus  149 Tajemnica Wcielenia  150 Herezje chrystologiczne  151 Dzieciństwo i działalność publiczna Chrystusa  152 Męka Chrystusa  153 Zstąpienie do piekieł i zmartwychwstanie  155 Wniebowstąpienie  155 Chrystus głową Kościoła  156 Chrystus jako wychowawca  156 5.10. Stosunek Boga do świata  157 5.11. Kościół  158 Pochodzenie Kościoła  159 Znamiona Kościoła  160 Struktury Kościoła  160 Kościół i świat  162 VI. Doktor anielski  163 6.1. Istnienie aniołów  164 6.2. Natura aniołów  165 6.3. Aktywność aniołów  167 6.4. Hierarchia aniołów  169 6.5. Anioł Stróż  170 VII. Doktor Eucharystii  171 7.1. Teolog Eucharystii  173 7.2. Ministrem (szafarzem) Eucharystii jest kapłan  174 7.3. Eucharystia i męka Chrystusa  175 7.4. Czym jest Najświętszy Sakrament? 176 7.5. Dlaczego Chrystus ustanowił Eucharystię? 177 7.6. Jakie są skutki Eucharystii? 178 7.7. Święty Tomasz piewcą Eucharystii  179 VIII. Doktor człowieczeństwa  182 8.1. Poznanie i wola człowieka  183 8.2. Dusza  184 IX. Magisterium kościoła o św. Tomaszu z Akwinu  187 9.1. Wypowiedzi papieży  187 9.2. Lista dokumentów Magisterium Kościoła o św. Tomaszu  203 X. Dzieła św. Tomasza z Akwinu  207 10.1. Lista dzieł według „oficjalnego katalogu” Bartłomieja z Kapui  208 10.2. Podział tematyczny i chronologia dzieł  210 10.3. Wydania dzieł św. Tomasza  214 10.4. Na temat autentyczności i chronologii dzieł  216 10.5. Dzieła św. Tomasza z Akwinu w języku polskim  217 10.6. Charakterystyka głównych i niektórych pomniejszych dzieł św. Tomasza z Akwinu  219 Sommario  238 Zakończenie  239 1. Przyszłość tomizmu  239 2. Znaczenie św. Tomasza dla Kościoła i kultury  242 Bibliografia  244 Indeks osób  261