Historia Normanów

Książka Browna, kilkakrotnie wznawiana za granicą, otwiera przed czytelnikiem polskim zupełnie mu nie znane rozdziały z dziejów średniowiecznej Europy. Okazuje się bowiem, że bez znajomości historii normańskiej niełatwo pojąć dzieje Francji, której Księstwo Normandii stanowiło część wprawdzie integralną, lecz równocześnie pod wieloma względami odmienną. Bez znajomości kariery Normanów na południu Italii i na Sycylii, z krótkim epizodem nawet w północnej Afryce, trudno zrozumieć dalsze dzieje tego regionu i jego odmienności stosunku do północy półwyspu. Równocześnie dwór władców normańskich w Palermo był miejscem eksperymentu niespodziewanego raczej na tle tego, co wiemy o stosunkach między konfesjami w średniowieczu: gdy na polach bitewnych walczono niemiłosiernie ze sobą, uczeni muzułmańscy, chrześcijańscy, żydowscy zgodnie pracowali nad przekładami dzieł autorów greckich, zupełnie zapomnianych na Zachodzie. Wreszcie dzieje Księstwa Antiochii, podobnie jak Królestwa Jerozolimskiego powstałych państw krzyżowców na Bliskim Wschodzie, to nie tylko ciągłe walki z Saracenami, lecz także interesujący eksperyment, próba transplantacji na zupełnie odmienny kulturowo grunt zasad ustroju lennego.