Reges et gentes

Robert Kasperski (ur. 1981 r.) - adiunkt w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Studiował historię na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Specjalizuje się w historii powszechnej wczesnego średniowiecza, ze szczególnym uwzględnieniem historii oraz tożsamości etnicznych tzw. ludów barbarzyńskich (m.in. Goci, Herulowie, Frankowie) i historii historiografii. W 2011 r. obronił pracę doktorską poświęconą tradycji dynastycznej gockiego rodu Amalów. Jest autorem kilkunastu publikacji, które ukazały się - bądź są w druku - w renomowanych polskich i zagranicznych periodykach naukowych („Kwartalnik Historyczny”, „Acta Poloniae Historica”, „Studia Źródłoznawcze. Commentationes”, „Frühmittelalterliche Studien”, „The Mediaeval Journal”). Spis treści Wprowadzenie........................... 11 ROZDZIAŁ PIERWSZY EtNICZNOŚĆ, TEORIA ETNOGENEZY I LUDY BARBARZYŃSKIE: ROZWAŻANIA KRYTYCZNE..................... 25 Wstęp.................................. 25 Polityczny charakter wczesnośredniowiecznych gentes. Nowe koncepcje czy kontynuacja wcześniejszej tradycji historiograficznej?............................. 33 Które stwierdzenie jest aktualne? Która konstatacja jest prawdziwa? Rzymska gens tworem barbarzyńców czy barbarzyńskie gentes tworem Rzymian?.................. 37 Model Wenskusa. Nowa idea czy kontynuacja wcześniejszej tradycji historiograficznej? ..................... 41 Frankowie............................... 52 Wandalowie.............................. 56 Longobardowie i Gepidowie..................... 60 Model instrumentalny kontra prymordialny, czyli problemy etniczności barbarzyńców.................... 61 Barbarzyńska etniczność, czyli jak uratować coś z dawnych paradygmatów.......................... 71 Podsumowanie............................ 76 ROZDZIAŁ DRUGI Izydor z Sewilli i konstruowanie gockiego (przeciw)-mitu: legitymizacja władzy i tworzenie etnograficznej tożsamości Gotów...................... 77 Wstęp.................................. 77 Historia Gothorum Izydora z Sewilli ............... 82 Historia Gothorum Izydora a plemienna tradycja ustna Gotów 86 Virtus kontra virtus? Czy raczej męscy Goci kontra niemęscy Rzymianie?............................ 90 Hiszpania............................. 90 Rzym................................ 91 Goci................................ 96 Śmierć dziecka Ataulfa i Placydii jako symbol ostatecznego fiaska współpracy Rzymian i Gotów............... 107 Translatio imperii czy imitatio imperii?.............. 109 Podsumowanie ....................... 116 ROZDZIAŁ TRZECI Historia Gothorum i ideologia władzy w wizygockiej Hiszpanii: dobry król Swintila i zły król Gezalek, CZYLI JAKI POWINIEN BYĆ, A JAKI NIE POWINIEN, GOCKI KRÓL według Izydora z Sewilli................... 118 Wstęp.................................. 118 Dobry król - Swintila........................ 125 Virtus i felicitas............................ 132 Zły król - Gezalek.......................... 140 Co jest przyczyną tchórzostwa i braku szczęścia w przypadku Gezaleka?............................. 144 Dlaczego Gezalek stracił honor po drugiej stronie rzeki Durance? 152 Swintila i Gezalek, czyli personifikacja i antyteza Gota .....158 Podsumowanie............................ 160 Apendyks: Historia Gothorum jako instrument legitymizacji sukcesji Riccimera........................ 161 ROZDZIAŁ CZWARTY Symboliczne i rytualne znaczenie długich włosów u Merowingów w kulturze politycznej frankijskiej Galii, czyli o rytualnej legitymizacji i delegitymizacji WŁADZY.............................. 165 Wstęp.................................. 165 Czy merowińska monarchia miała w VI w. pogańskie podstawy ideowe?............................... 170 Długie włosy jako naśladownictwo starotestamentowych Nazirejczyków lub czy obyczaj ten powstał w VI w.?........ 174 Co wiemy o długich włosach u Merowingów?.......... 177 Ścinanie długich włosów jako ryt hańbiący i strategia delegitymizacyjna .......................... 184 Merowińska ideologia władzy................. 186 Ścięcie długich włosów jako strategia delegitymizacyjna. . 188 Ostrzyżenie Merowinga, czyli kilka słów o hańbiącym rytuale............................. 191 Jak wyglądało ścięcie długich włosów? Próba rekonstrukcji hańbiącego rytuału..................... 197 Czy obcięcie włosów skazywało Merowinga na wieczną hańbę i bycie „nie-osobą”?....................... 198 Długie włosy noszone przez Merowingów jako symbol niepohamowanej seksualności i bycia poza społeczną kontrolą . 201 Merowingowie, czyli ród stojący poza społeczeństwem 208 Frankowie jako wspólnota wyobrażona.............. 214 Podsumowanie............................ 216 ROZDZIAŁ PIĄTY Dlaczego nie można wydalić Gotów poza granice cesarstwa? Rzecz o debacie Jordanesa z Prokopiuszem . . . 218 Wstęp.................................. 218 Wędrówka Herulów, czyli jak Jordanes stawia przekaz Prokopiusza na głowie............................. 226 Brittia i Brittania........................... 231 Pamięć kontra zapomnienie.................... 234 Ludy Thule u Prokopiusza ..................... 240 Ludy Skandzy u Jordanesa..................... 241 Topos mieszkańców jaskiń................... 242 Topos barbarzyńskiej saevitia................. 245 Topos najdzikszych ludów mieszkających na najdalszej Północy.............................. 248 Gocka migracja ze Skandzy nad brzegi Morza Pontyjskiego, czyli cywilizowanie się Gotów.................... 250 Dwie grupy gockie, czyli De Aedificiis kontra Getica...... 259 Goci Mniejsi........................... 259 Goci z Dory............................ 263 Goci i Rzymianie - nowa wspólnota w Italii?.......... 270 Podsumowanie............................ 277 Apendyks: Gocka tradycja ustna a egzystencja grupy etnicznej 278 Zakończenie............................. 282 Wykaz skrótów........ 285 Bibliografia....................... 287 Abstract............................... 325 Indeks osob.................... 327