Dwie części Prus

Książka traktuje o dziejach Prus, które w wyniku wojny trzynastoletniej podzielono na dwie części. Pomorze Gdańskie, odtąd nazywane Prusami Królewskimi lub Prusami Polskimi, wraz z Warmią przypadło Polsce, natomiast pozostałe ziemie pruskie (zw. Prusy Książęce) zostały pod panowaniem Zakonu. Koniec kolejnej wojny polsko-krzyżackiej (1519-1521), uwieńczonej pokojem w 1525 roku, oznaczał sekularyzację państwa zakonnego i utworzenie tam świeckiego państwa. Prusy Królewskie i Prusy Książęce w XVI i XVII wieku były jednak nadal w jakimś stopniu owymi "dwiema częściami" dawnej całości. Prawie wszystkie studia zawarte w tym tomie bezpośrednio lub pośrednio traktują o procesie "schodzenia się " czy też "rozchodzenia się" tych części. W XVI stuleciu przebieg i tempo tego procesu były warunkowane przez trzy stałe elementy - Prusy Książęce, Prusy Królewskie i całą Polskę. W wieku XVII doszedł czwarty - Brandenburgia. Stąd w książce znalazły się także studia omawiające proces "zrastania się" zarówno Prus Królewskich z Rzeczpospolitą, jak i Prus Książęcych z Brandenburgią.