Unicka diecezja włodzimiersko-brzeska (część brzeska) w XVIII wieku

Celem niniejszej monografii jest przedstawienie Cerkwi unickiej w XVIII stuleciu, w sytuacji już ustabilizowanej, ponad 100 lat po wprowadzeniu w życie unii kościelnej, na przykładzie północnej części diecezji włodzimiersko-brzeskiej. Ważnym wydarzeniem dla funkcjonowania Cerkwi unickiej w Rzeczypospolitej w XVIII wieku był obradujący w 1720 r. synod prowincjonalny w Zamościu. Decyzje powzięte na synodzie zamojskim zaważyły na całokształcie funkcjonowania. Cezurę końcową niniejszej pracy wyznacza rok 1795, kiedy to w następstwie utraty niepodległości Rzeczypospolitej Cerkiew unicka przestał funkcjonować w dotychczasowej formie. Zmieniły się granice administracyjne, a unicką diecezję brzeską odtworzono w innym kształcie terytorialnym i organizacyjnym. Monografia obejmuje brzeską część diecezji włodzimiersko-brzeskiej jako odrębne terytorium geograficzne (tereny części brzeskiej i włodzimierskiej w XVIII wieku oddzielone były obszarem diecezji chełmskiej) posiadała własną katedrę i instytucje centralne związane z życiem diecezji. Obszar ten stanowił odrębny oficjalat, czyli instytucję sądowo-administracyjną, pośrednią pomiędzy centralnym zarządem diecezji unickich a urzędami dziekanów (protopopów). Prawnie uregulował je synod zamojski, nakazując biskupom ustanowienie tytułu oficjałów przy każdej katedrze w diecezji. Zgodnie z postanowieniami każdy biskup powinien powołać na urząd oficjała z grona duchowieństwa diecezjalnego lub zakonnego. Oficjałowie mieli prowadzić sądownictwo i wizytować cerkwie w dekanatach swego oficjalatu. W XVIII wieku brzeską część diecezji włodzimiersko-brzeskiej zwyczajowo nazywano „diecezją brzeską”. Termin ten funkcjonował w dokumentach kancelarii unickich z XVIII wieku. (ze Wstępu)