Mazowieckie sądy ziemskie 1588-1648

Spory prawne zajmowały poczesne miejsce w życiu typowego szlachcica. Pamiętniki, akta prawno-majątkowe, czy sylwy szlacheckie wypełnione są wzmiankami o konfliktach, procesach, wyrokach i ugodach. Skłonność do występowania na drogę procesową – a niekiedy wręcz pieniactwo – stanowią jedną z immanentnych cech szlacheckiej mentalności i kultury prawnej. Znaczenie tego aspektu życia prywatnego i publicznego nie w pełni jeszcze zostało odzwierciedlone w stanie badań nad sądownictwem, a zwłaszcza postępowaniem sądowym w Rzeczypospolitej szlacheckiej. Książka ta przedstawia różne aspekty funkcjonowania sądów ziemskich w czasach panowania pierwszych dwóch Wazów, przede wszystkim: organizacyjny, personalny i proceduralny. Problematykę tę prezentuje na przykładzie Mazowsza m.in. ze względu na jego specyfikę społeczną (duża liczebność szlachty) oraz przyspieszone procesy politycznej i prawnej integracji z Koroną, z jednoczesną próbą zachowania na części terytorium odrębności dla ubogiej szlachty pożytecznych (tzw. Ekscepta mazowieckie). Obszerną część pracy poświęcono postępowaniu sądowemu, które przedstawione zostało „krok po kroku”: od protestacji i pozwu do wyroku i środków odwoławczych. Pozwala to Czytelnikowi na orientację w skomplikowanej materii procesowej i jej zlatynizowanej terminologii. Spis treści: Wstęp / 9 Rozdział I. Mazowieckie sądy ziemskie – organizacja i funkcjonowanie w latach 1588–1648 / 19 1. Mazowsze w II połowie XVI stulecia / 19 2. Sądownictwo szlacheckie na Mazowszu w II poł. XVI i I poł. XVII w. – zarys problematyki / 25 3. Organizacja sądownictwa ziemskiego na Mazowszu / 44 4. Funkcjonowanie sądownictwa ziemskiego / 58 5. Właściwość sądów ziemskich / 85 6. Roczki leżenia ksiąg / 105 Rozdział II. Sędziowie sądów ziemskich / 113 1. Skład sądu / 113 2. Wymogi formalne wobec kandydatów / 118 3. Tryb wyboru / 127 4. Opuszczanie urzędu / 142 5. Obowiązki i uposażenie / 144 6. Sędziowie mazowieckich sądów ziemskich – zarys problematyki / 160 7. Personel pomocniczy sądów ziemskich / 175 Rozdział III. Postępowanie przed sądami ziemskimi / 185 1. Podstawowe zasady postępowania sądowego / 185 2. Strony i uczestnicy postępowania / 193 3. Wstępne czynności procesowe / 205 4. Pozwy / 212 5. Rejestry spraw / 229 6. Terminy i proces zaoczny (in contumatiam) / 232 7. Wstępna (akcesoryjna) część rozprawy / 241 8. Postępowanie dowodowe / 263 9. Wyrok i środki prawne przeciw wyrokowi / 280 Zakończenie / 293 Aneks 1. Terminy roków sądów ziemskich – stan formalnoprawny / 303 Aneks 2. Sędziowie mazowieckich sądów ziemskich 1588–1648 / 308 Wykaz tabel, wykresów i zestawień / 343 Bibliografia / 344 Indeks objaśnień terminów prawnych / 357 Indeks osobowy / 359