Mikołaj Nowosilcow (1762-1838). Portret carskiego inkwizytora

"Nowosilcow - to nazwisko budziło w latach 1815-1830) lęk, nienawiść i odrazę nie tylko w Królestwie Polskim, bowiem nikt nie wyrządził dotąd Polakom tyle krzywd, nie zadał tyle cierpienia i upokorzeń, nie sterroryzował w takim stopniu i nie zaszczuł, co ów senator rosyjski, mianowany przez Aleksandra I komisarzem pełnomocnym w Warszawie. Po carskiej nominacji stał się on wnet, obok wielkiego księcia Konstantego, faktycznym współrządcą Królestwa. Prowadzone przez niego z wielkim rozmachem i zakrojone na szeroką skalę śledztwa przeciwko polskiej młodzieży (z najsłynniejszym przeciwko filomatom) i Towarzystwu Patriotycznemu, nadzór nad cenzurą i nadanie jej represyjnego oblicza, rozbudowa policyjnej siatki szpiclów, donosicieli i prowokatorów, a ponadto nieustanne oczernianie Polaków przed carem o najgorsze z ich strony zamiary - wszystko to składa się na pełny obraz Nowosilcowa jako inkwizytora doskonałego i zaciekłego wroga zarówno polskich swobód konstytucyjnych, jak i odrębości Królestwa Polskiego względem Rosji".