Wspomnienia ostrowskie (Ostrower Erinnerungen)

Wspomnienia niemieckiego pastora Arthura Rhode, absolwenta ostrowskiego Królewskiego Gimnazjum, po szybkim wyczerpaniu się pierwszego wydania książki, zostały uznane przez polską i niemiecką historiografię za unikalne źródło historyczne poświęcone w znacznych fragmentach historii miasta Ostrowa Wielkopolskiego na przełomie XIX i XX wieku, a także traktujące obszernie o skomplikowanych relacjach polsko-niemiecko-żydowskich w tej części Wielkopolski. Wspomnienia te przeniosły czytelników w lata 80. XX wieku. Choć były pisane głównie z niemieckiego, narodowego punktu widzenia, dla wielu czytelników - historyków, jak i miłośników regionu - stanowiły ciekawy przyczynek do dziejów wielokulturowego społeczeństwa naszego regionu oraz historii stosunków polsko-niemieckich na tym terenie. Wartość wspomnień podnosiło w znacznej mierze dystansowanie się autora od "wielkiej polityki" oraz próba pokazania relacji między tzw. "zwykłymi mieszkańcami", często na płaszczyźnie ludzkiej i dobrosąsiedzkiej. W publikowanym drugim rozszerzonym i uzupełnionym wydaniu ostrowskich wspomnień pastora zawarto podobnie jak w pierwszym fragmenty zaczerpnięte z maszynopisu przechowywanego w Bibliotece Raczyńskich w Poznaniu, jak i z udostępnionego przez niedawno zmarłego wnuka pastora - Gotza Urbana - tekstu "Der Kirchenkreis Schildberg". Ostrowskie wspomnienia pastora Rhode składają się z czterech części. Pierwsza z nich dotyczy historii miasta Ostrowa. Część druga to wspomnienia pobytu w murach ostrowskiego gimnazjum. Część trzecia opowiada o funkcjonowaniu ostrowskiej parafii ewangelickiej. Czwarta natomiast to opis internowania autora w Ostrowie przez władze polskie podczas Powstania Wielkopolskiego. Wydanie zostało rozszerzone o szczególnie mogący zainteresować czytelników szkic historyczny, poświęcony dziejom społeczności niemieckiej w Ostrowie od XVIII do XX wieku, oraz o wiele niepublikowanych dotychczas dodatkowych ilustracji. Inicjatywę kolejnego dwujęzycznego, poszerzonego i uzupełnionego wydania przez Bibliotekę Publiczną im. Stefana Rowińskiego "Wspomnień ostrowskich" Arthura Rhode, należy uznać za kreatywne i inspirujące przedsięwzięcie, ugruntowujące i umacniające pojednanie i zrozumienie między narodami zjednoczonej Europy, a także stawiające nowe wyzwania przed transgranicznymi badaniami naukowymi. (Prof. zw. dr hab. Czesław Karolak)