Zamki, twierdze i garnizony Opola, Śląska i dawnej Rzeczypospolitej

W niniejszym zbiorze studiów udało się zebrać 21 artykułów, których wspólnym mianownikiem są rozważania na temat zamków, twierdz i garnizonów. Starając się uzyskać jak najszerszy materiał porównawczy, zrezygnowano z wprowadzenia ograniczeń chronologicznych, dlatego też w tomie umieszczono artykuły odwołujące się do tradycji średniowiecza, epoki nowożytnej, XIX w. oraz do pierwszej połowy XX w. Konsekwentnie też nie wprowadzono ograniczeń tematycznych. Stąd w tomie znalazły się artykuły przekrojowe, syntetyczne, jak i analityczne oraz źródłowe. W części z nich omówiono historię (lub tylko fragmenty dziejów) pojedynczych obiektów ufortyfikowanych (zamki i mury miejskie Opola i Koźla, donżon lubelski, kozacka Chortyca, twierdza jasnogórska) i garnizonów (opolski w czasach habsburskich, pruskich, niemieckich i polskich, warszawski, krakowski, siedlecki oraz sanktpetersburski). W innych podjęte zostały próby oceny znaczenia zarówno całego typu budowli obronnych (zamki na Śląsku), jak i systemów twierdz (z terenów Wielkiego Księstwa Litewskiego, fryderycjańskiego Śląska i Księstwa Warszawskiego) oraz garnizonów (Królestwa Polskiego). Autorzy kilu artykułów zajęli się społecznymi kosztami istnienia twierdz i kwaterowania oddziałów wojskowych. Stosownie do przyjętych założeń tom podzielono na trzy części. W pierwszej znajdują się artykuły o zamkach, twierdzach i garnizonach Śląska, ze szczególnym uwzględnieniem Opola. Druga część poświęcona jest terenom, które do ostatniej ćwierci XVIII w. znajdowały się w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, choć często chronologicznie wybiegają w czasy, gdy wspólne państwo polsko-litewskie było już przeszłością. Taka formuła pozwala uniknąć zbyt szczegółowego dzielenia tomu na twierdze i garnizony poszczególnych zaborów, Księstwa Warszawskiego czy Królestwa Polskiego. W części zatytułowanej „Varia” znalazły się artykuły poświęcone społecznym kosztom kwaterunków wojsk oraz jeden nie przystający pod względem kryterium geograficznego do części I i II. Spis treści: Wstęp I. Śląsk Artur Boguszewicz ZAMKI A KONFLIKTY ZBROJNE NA ŚLĄSKU W DRUGIEJ POŁOWIE XV WIEKU Arleta Ciupińska ZAMKI OPOLA W ŚREDNIOWIECZU Tomasz Ciesielski, Robert Słota ZNACZENIE MILITARNE NADODRZAŃSKICH MIAST ŚLĄSKA W XVI-XVIII WIEKU NA PRZYKŁADZIE OPOLA i KOŹLA Grzegorz Podruczny FRYDERYK WIELKI I JEGO TWIERDZE. PRUSKA ARCHITEKTURA OBRONNA W LATACH 1740-1786 Tomasz Przerwa ŻYCIE W CIENIU FRYDERYCJAŃSKIEJ TWIERDZY: PRZYPADEK SREBRNEJ GÓRY Michał Jakubik GARNIZON OPOLSKI W CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ Jan Zadworny PIERWSZY ETAP DZIAŁALNOŚCI OPOLSKIEGO GARNIZONU WOJSKOWEGO W LATACH 1945-1952 II. Obszar dawnej Rzeczypospolitej Obojga Narodów Agnieszka Teterycz-Puzio Anna Rawska-Skotniczny ŚREDNIOWIECZNE BUDOWLE BASZTOWE W SYSTEMIE OBRONNYM PÓŁNOCNO-WSCHODNICH KRESÓW MAŁOPOLSKI - DONŻON W LUBLINIE Anna Kryszak CHORTYCA - PIERWSZA SICZ ZAPOROSKA? Mirosław Nagielski ZAŁOGA MIASTA WARSZAWY W DOBIE ROKOSZU JERZEGO SEBASTIANA LUBOMIRSKIEGO W LATACH 1665-1666 Konrad Bobiatyński PRYWATNE TWIERDZE MAGNACKIE W WIELKIM KSIĘSTWIE LITEWSKIM W CZASIE WOJNY Z MOSKWĄ W LATACH 1654-1667 – WYBRANE PROBLEMY Adam Perłakowski ARTYLERIA KORONNA W ŚWIETLE LUSTRACJI CEKHAUZÓW W 1726 R. Michał Baczkowski GARNIZON KRAKOWA W LATACH 1796-1815. STRUKTURA, FINANSOWANIE, STOSUNKI Z MIESZKAŃCAMI Artur Szponder KOSZTY BUDOWY I UTRZYMANIA TWIERDZ W KSIĘSTWIE WARSZAWSKIM Dariusz Złotkowski TWIERDZA JASNOGÓRSKA W OKRESIE NAPOLEOŃSKIM (ASPEKTY MILITARNE, EKONOMICZNE I SPOŁECZNE) Andrzej Chojnacki GARNIZON SIEDLECKI W LATACH 1804-1831. JEDNOSTKI – INSTYTUCJE WOJSKOWE – ŻOŁNIERZE Maciej Trąbski GARNIZONY KAWALERII ARMII KRÓLESTWA POLSKIEGO W LATACH 1815-1830, NA PRZYKŁADZIE DYWIZJI STRZELCÓW KONNYCH III. Varia Tadeusz Srogosz UWAGI W SPRAWIE POSTRZEGANIA ZACHOWANIA ŻOŁNIERZY WOBEC LUDNOŚCI CYWILNEJ W RZECZYPOSPOLITEJ W XVII WIEKU Karol Kościelniak WYŻYWIENIE WOJSKA KOSZTEM SPOŁECZEŃSTWA. WYBIERANIE STACJI PRZEZ ARMIĘ KORONNĄ W PIERWSZEJ POŁOWIE XVII WIEKU Andrzej Michalski Z PISM WOJSKOWYCH KSIĘCIA ADAMA KAZIMIERZA CZARTORYSKIEGO Aleksander Smoliński SANKT-PETERSBURG – WOJSKOWA STOLICA ROSJI I GARNIZON ROSYJSKIEJ ARMII I FLOTY