Archeologia Żywa nr 3 (69) 2018

W numerze: - Zamek, pałac, a może twierdza? Krótki poradnik co jest czym Radosław Biel - Prehistoryczna kamienna architektura na Górze Zyndrama w Maszkowicach – wytwór lokalnej adaptacji czy idee fixe przybyszów z południa Europy? Joanna Jędrysik, Marcin S. Przybyła - Od castrum do el-Qasr. Historia osady na krańcach egipskiego świata Paweł Polkowski - Castra terrae Culmensis. O grodach, warowniach i zamkach krzyżackich na ziemi chełmińskiej Marcin Wiewióra, Bogusz Wasik - Twierdza Kudak – wykopaliska na kresach Rzeczpospolitej Obojga Narodów Paweł Konczewski - De victis Hispanis tropaea in Pyrenaei – Historia pirenejskiego tropajonu Gnejusza Pompejusza Wielkiego Adam Jakub Jarych - Unieradz – zagadka odciętych dłoni Mariusz Kalwasiński - Fenomen powtarzalności. Badania skarbów z Karmina Marcin Maciejewski, Justyna Baron, Radosław Jarysz, Radosław Kuźbik, Dagmara Łaciak, Beata Miazga, Kamil Nowak, Dawid Sych - Lubogoszcz – słowiańska osada na wyspach Jeziora Sławskiego Bartosz Tietz - Sprzączki i zapinki a życie w późnym średniowieczu Jakub Sawicki - Hydrografia dla archeologa – słów kilka o urządzeniach przydatnych w prospekcji dokumentacji obiektów antropogenicznych w środowisku wodnym Andrzej W. Święch, Jan Majcher - Archeologia w kulturze masowej Jakub Okonek - W zamkowej kuchni Maciej Słowiński Już są wakacje! Nastał czas, w którym wielu z nas rusza odkrywać nowe miejsca, krajobrazy, smaki i spotykać się z nowymi ludźmi. Dla mnie osobiście wakacyjne wojaże wiążą się nieodmiennie ze zwiedzaniem miejsc szczególnych w krajobrazie naszego globu – ufortyfikowanych siedzib ludzkich, zamków, twierdz. Wierzę, że takowe szczególne hobby podziela wielu z Was. A jeśli nie, to może zarazicie się nim poprzez lek- turę wakacyjnego numeru AŻ. Wraz zespołem redakcyjnym i autorami tekstów chcieliśmy zaproponować Wam bowiem odwiedzenie miejsc niezwykłych, obecnych w krajobrazach Polski, Europy i Afryki, a praktycznie pomijanych w kanonach miejsc podróży przeciętnego turysty. Za sprawą lektury tekstów z niniejszego numeru AŻ, proponuję udać się w podróż przez dwa kontynenty i poznać fortalicje powstałe od epoki brązu aż po nowożytność. Na początek jednak kilka słów wyjaśnienia czym jest zamek, czym gród, a czym twierdza – w graficznej kapsułce przygotowanej przez Radosława Biela (to tak na wszelki wypadek, gdyby wasze pociechy zaczęły zadawać pytania typu: „Tato, a co to jest zamek?”). Jeśli chcecie poznać początki idei wznoszenia kamiennych fortyfikacji na ziemiach polskich, sięgnijcie do tekstu o badaniach na Górze Zyndrama w Maszkowicach koło Łącka. Na szczycie tej góry zespół archeologów pod kierownictwem Marcina Przybyły od kilku lat bada pozostałości fortalicji z wczesnej epoki brązu. Wśród niezwykłych odkryć tam dokonanych jest technika budowy murów otaczających tą fortalicję – charakterystyczna dla ówczesnego budownictwa basenu Morza Śródziemnego, co może sugerować, że około 3800 lat temu w Kotlinie Łąckiej osiedlili się przybysze z południa Europy. Równie frapujące są odkrycia badaczy saharyjskiej Oazy Dahla, gdzie wśród zabudowy średniowiecznego miasteczka El-Qasr odkryto pozostałości fortu z okresu panowania Cesarstwa Rzymskiego nad Egiptem, o czym z wielką swadą pisze Paweł Polkowski. O zaskakujących odkryciach co do genezy zamków krzyżackich na Ziemi Chełmińskiej piszą Marcin Wiewióra i Bogusz Wasik, zaś w świat wczesnośredniowiecznego osadnictwa słowiańskiego na wyspach Jeziora Sławskiego wprowadzi nas Bartosz Tietz. A pamiętacie akapity w „Ogniem i Mieczem” dotyczące twierdzy Kudak? Jej opis autorstwa Henryka Sienkiewicza to nie fikcja literacka. Ta twierdza istniała naprawdę! Jej relikty nadal tkwią nad Dnieprem. Miałem okazję uczestniczyć w badaniach tej twierdzy, a wyniki tych badań i historię twierdzy przybliżam w artykule zawartym w niniejszym numerze AŻ. Oczywiście to nie wszystko! W kolejnych artykułach opowiadamy Wam o tajemniczym kościółku w Unieradzu oraz o rzymskim tryumfie nad mieszkańcami Galii Zaalpejskiej. Zapraszamy również do lektury tekstów o zabytkach archeologicznych – skarbach z wczesnej epoki żelaza odkrytych nieopodal Karmina, a także o średniowiecznych ozdobach metalowych odnalezionych w ostatnich latach na Starym Mieście we Wrocławiu. Na koniec proponuję spróbować przygotować potrawy „z zamkowej kuchni”, inspirując się sprawdzonymi archeoprzepisami kulinarnymi Macieja Słowińskiego. Życzę miłej lektury i smacznego! (słowo od redaktora)