Kontrwywiad II Rzeczypospolitej tom X

Niniejszy tom pt. Kontrwywiad II Rzeczpospolitej. Służby specjalne II RP wobec ruchu komunistycznego w latach 1918–1939 jest efektem jego jubileuszowej dziesiątej edycji, która odbyła się w dniach 16–17 listopada 2022 r. Czytelnik znajdzie w nim 17 artykułów przygotowanych na podstawie referatów zaprezentowanych w trakcie konferencji i uwzględniających przebieg dyskusji, która koncentrowała się na próbie oceny działań służb specjalnych II Rzeczpospolitej Polskiej wobec ruchu komunistycznego w latach 1918–1939. Pierwsza grupa artykułów jest wprowadzeniem do wskazanej problematyki. Autorzy podjęli próbę odtworzenia rzeczywistych relacji między sowieckim wywiadem a ruchem komunistycznym (Konrad Paduszek) i oceny zagrożenia generowanego przez ten ruch dla bezpieczeństwa polskiego państwa (Ryszard Oleszkowicz). Zostały przeanalizowane przy tym metody przeciwdziałania komunistycznej dywersji politycznej w szeregach Wojska Polskiego (Mariusz Krzysztofiński), narzędzia służące do ochrony tajemnic wojskowych (Bogusław Polak, Michał Polak) oraz efekty wykorzystywania białego wywiadu przez Korpus Ochrony Pogranicza przeciwko Związkowi Radzieckiemu i ruchowi komunistycznemu (Artur Ochał). Jednocześnie wskazano instytucjonalne słabości polskiego wywiadu, które umożliwiły sowieckim służbom prowadzenie skutecznych gier operacyjnych w latach 1921–1926 (Marek Świerczek). Druga grupa artykułów podejmuje próbę scharakteryzowania roli terenowych struktur wybranych instytucji państwowych w infiltrowaniu i zwalczaniu ruchu komunistycznego. Za przykład posłużyły tu: Mazowiecki Inspektorat Okręgowy (Okręgu) Straży Granicznej, o którym pisze Antoni Krzysztof Sobczak, małopolskie placówki Straży Granicznej i Urzędów Śledczych Policji Państwowej (Piotr Kozłowski, Grzegorz Ostasz), Komenda Powiatowa Policji Państwowej w Działdowie (Tomasz Sypniewski), Urząd Wojewódzki Śląski i Policja Województwa Śląskiego (Dariusz Gregorczyk) oraz powiat białostocki i miasto Białystok (Jarosław Wasilewski). Uzupełnieniem powyższych rozważań są dwa artykuły, których autorzy wnikliwie przeanalizowali charakter, formy i skalę powojennych represji wobec funkcjonariuszy przedwojennej Policji Państwowej, pracowników wywiadu i kontrwywiadu wojskowego oraz agentury (Adam Nogaj), w tym funkcjonariuszy łódzkiej Policji Państwowej czynnie zaangażowanych w zwalczanie ruchu komunistycznego w latach 1918–1939 (Jerzy Bednarek). Ostatnia grupa artykułów przenosi nas w okres II wojny światowej. Badacze prezentują skalę i formy kolaboracji wileńskich komunistów z władzami sowieckimi w latach 1939 - 1941 (Tomasz Balbus) oraz działania Bazy Łącznikowej „Anna” i Ekspozytury „Północ/Skandynawia” Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza w Szwecji i na terenie Pomorza w odniesieniu do m.in. sowieckiej agentury oraz środowisk komunistycznych (Bogdan Chrzanowski).