Komunikacja Miejska w Gorzowie Wlkp

Gdy pod koniec XIX wieku mały i prowincjonalny Landsberg a. Warthe (dziś Gorzów Wielkopolski) zmieniał swoje oblicze w tętniące życiem centrum gospodarczo-polityczne regionu, jednym z tego wyraźnych znaków było pojawienie się wewnętrznej komunikacji miejskiej. Niczym krwioobieg w organizmie miejskim umożliwiła ona bowiem jego harmonijny i stabilny rozwój. Małe i powolne omnibusy konne zostały jeszcze w XIX wieku wyparte i zastąpione tramwajami elektrycznymi, którym w dotarciu na rozrastające się na wzgórzach przedmieścia i nowe zakłady produkcyjne pomogły od 1937 roku autobusy miejskie. Krótki epizod wojenny z trolejbusami, choć potwierdził celowość ich eksploatacji w górzystym, miejskim terenie, zakończył się wraz z przyłączeniem miasta do Polski. Podjęta wówczas decyzja o postawieniu na komunikację tramwajową, jako filar komunikacji miejskiej, rzutuje do dziś na przewozową mapę miasta. W jej wyniku bowiem, to właśnie tramwaje pozostały głównym środkiem transportu wewnątrzmiejskiego, wspierane przez autobusy na rozchodzących się promieniście z centrum trasach. Obraz ten zmieniło dopiero rozpoczęcie budowy wielkich osiedli mieszkaniowych na Górczynie, dla których autobus pozostał jedynym środkiem komunikacji z centrum. Planowana już od lat siedemdziesiątych XX wieku budowa linii tramwajowej wzdłuż ulicy Piłsudskiego, mimo pozostawienia rezerwy terenowej pod przyszłe torowisko, jest wciąż odwlekana w czasie. Przez wszystkie lata istnienia, diametralnie zmienił się eksploatowany w mieście tabor. Skromne, dwuosiowe wagony, z otwartymi peronami i drewnianymi ławkami w przedziale pasażerskim, zostały w latach siedemdziesiątych zastąpione wagonami szybkobieżnymi, te zaś w XXI wieku ustąpiły na rzecz nowoczesnych, przegubowych wagonów niskopodłogowych, wyposażonych zgodnie z najnowszymi, ówczesnymi możliwościami techniki. Analogiczną metamorfozę przeszedł tabor autobusowy. Zaznaczyć to jednak warto, że w przypadku tej trakcji, znacznej modyfikacji uległ w ostatnich latach również system napędu. Konieczność rezygnacji z oleju napędowego sprawiła, że coraz więcej autobusów we flocie napędzanych było hybrydowo, bądź też już całkowicie elektrycznie. Przyszłość komunikacji miejskiej w Gorzowie rysuje się w stabilnych barwach. Zmodernizowana sieć tramwajowa, z wyremontowanymi torowiskami i nowym taborem jest optymistyczną odpowiedzią na zmieniające się potrzeby przewozowe mieszkańców centrum. Dla rozbudowujących się przedmieść nowoczesną ofertę mają natomiast klimatyzowane i w pełni niskopodłogowe autobusy, zarówno miejskiego przewoźnika, jak i innych firm, realizujących z powodzeniem od wielu lat uzupełniający transport podmiejski. Otrzymywane od wielu lat również certyfikaty i nagrody pozwalają mieć nadzieję, że Miejski Zakład Komunikacji, nie zapominając o swoich korzeniach, pozostanie nadal na dynamicznej i nowoczesnej drodze rozwoju w przyszłości. SPIS TREŚCI Od Autorów / 5 1. Rozwój Gorzowa od XIX wieku / 6 2. Początki komunikacji miejskiej - omnibusy konne / 10 3. Tramwaje elektryczne / 16 3.1. Początki komunikacji tramwajowej / 16 3.2. Tramwaje w okresie międzywojennym / 32 3.3. Odbudowa komunikacji tramwajowej / 46 3.4. Okres stabilizacji lat 60-tych / 61 3.5. Rozwój sieci w latach 70-tych / 75 3.6. W strukturze wojewódzkiej PKM / 84 3.7. Koncepcja szybkiego tramwaju z 1981 r. / 93 3.8. Trudne lata osiemdzisiąte / 98 3.9. W nowej rzeczywistości / 106 4. Komunikacja autobusowa / 152 5. Komunikacja trolejbusowa / 196 6. Taksówki w strukturach MPK / 206 7. Tabor komunikacji miejskiej / 210 7.1. Tabor tramwajowy / 210 Wagony Landsberg i Weyer / 210 Okres wagonów warszawskich / 226 Wagony generacji 4N1 i 4ND1 / 230 Wagony N i ND z Katowic / 245 Przegubowe wagony 102Na / 248 Era wagonów 105N/Na / 252 W nowej rzeczywistości końca XX wieku / 264 7.2. Tabor autobusowy / 296 Okres przedwojenny / 296 Epoka Sanów / 299 Era Autosanów H9-35 / 307 Epizod z Jelczami 272Mex / 310 Lata 90-te XX wieku / 315 Tabor niskopodłogowy XXI wieku / 325 Eksploatacja autobusów przegubowych / 335 Autobusy MAN Lion’s City i Solaris Urbino / 337 Autobusy hybrydowe i elektryczne / 343 7.3. Tabor trolejbusowy / 350 7.4. Tabor gospodarczy / 355 7.5. Tabor historyczny / 371 7.6. Tabor wypożyczony i testowy / 380 8. Zajezdnie / 388 9. Podsumowanie / 406 Dodatki: Komunikacja miejska w Gorzowie Wlkp. w liczbach / 407 Kroniki taboru / 410 Kroniki linii / 436 Słownik nazw ulic i placów / 459 Bibliografia / 460 Zusammenfassung / 462