Historia. Nauka wobec pamięci

"Uprawiam historię od blisko pięćdziesięciu lat. Od tyluż usiłuję zrozumieć to, co robię i co robią inni historycy. Usiłuję uchwycić swoistość naszego zawodu, odpowiedzieć sam sobie na pytania, które dotyczą jego intelektualnej prawowitości. Ta bowiem nie jest oczywista. Na czym opiera się przekonanie, że jesteśmy w stanie odróżnić fakty od fikcji? I przekonanie, że przeszłość oddalona o setki lub zgoła tysiące lat może być przedmiotem wiedzy równie pewnej, co wszelka wiedza pochodząca z doświadczenia? Jak można utrzymywać, że wie się o faktach, które uszły uwadze współczesnych, że zatem wie się o nich i o ich czasach coś, czego oni sami nie wiedzieli? Czy można zasadnie uważać, że pamięć zbiorowa jest czymś rzeczywistym? Jeśli tak, to jakie związki zachodzą między historią a pamięcią zbiorową? Czy historia jest zapisem pamięci? A jeśli nie - to czym jest? Jakim przemianom uprawianie jej uległo od starożytności do naszych dni? Czym różni się dziś od tego, czym było dwieście, sto, a nawet tylko pięćdziesiąt lat temu? Zresztą, czy o historii ma się prawo mówić tak, jak gdyby była jednolitą dyscypliną? A jeśli uzna się ją za wielość różnych dyscyplin, to co wszystkie one mają wspólnego ze sobą?" Wszystkie te pytania postawił sobie profesor Krzysztof Pomian, jednocześnie starając się na nie odpowiedzieć w niniejszej książce.