Funeralia narodowe. Pogrzeby patriotyczne Polaków w czasach niewoli

"Polskie pogrzeby patriotyczne pełniły rolę manifestacji: politycznych i narodowych, a także miały cel edukacyjny, tzn. stanowiły element ugruntowujący odrębną wobec państwa tożsamość narodową w XIX stuleciu. Wytwarzały alternatywną przestrzeń obrządków, pamięci i ceremonii, kultywowaną oraz uzupełnianą konsekwentnie w opozycji do oficjalnych, organizowanych przez Romanowów, Hohenzollernów i Habsburgów. [...] Makabrą z dzisiejszego punktu widzenia, choć faktem doskonale ilustrującym omawiane zjawisko, były masowo reprodukowane na łamach ówczesnej prasy fotografie wielkich zmarłych na łożu śmierci. Ich liczba szokuje, ale... dostarcza doskonałego materiału badawczego. Była to odpowiedź na zapotrzebowanie współczesnych i współuczestniczenie w >>wielkiej śmierci<<, która nie musiała już być heroiczna, np. na polu walki, ale stawała się kolejnym szańcem w obronie >>zniewolonego narodu<<". (Ze Wstępu)