Luteranie na Mazurach i Warmii po 1945 roku

Dzieje Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Mazurach i Warmii są ściśle powiązane z powojennymi losami miejscowej ludności protestanckiej, jej poglądami, położeniem gospodarczym, sytuacją społeczną, a także z polityką władz państwowych na Ziemiach Północnych i Zachodnich. Od początku istnienia ewangelicka Diecezja Mazurska działała w warunkach diaspory. Nie zmieniał tego fakt, że w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku właśnie województwo olsztyńskie stało się największym w Polsce skupiskiem luteranów – jednak żyjących zawsze w cieniu katolików. W powojennej historii Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, i szerzej protestantyzmu, na Mazurach i Warmii wyodrębniają się trzy główne okresy. Pierwszy obejmuje lata 1945-1959: od pionierskiego etapu kształtowania się organizacji kościelnej po falę wyjazdów, która spowodowała dekompozycję Kościoła. Następny wyznaczają lata 1960-1989, kiedy to wciąż zmniejszający się liczebnie Kościół usiłował zachować tożsamość oraz utrzymać podstawy materialne. I wreszcie czas po 1989 roku, który przyniósł ustabilizowanie sytuacji wewnętrznej, a także powrót Kościoła do wypełniania funkcji społeczno-charytatywnej i kulturalnej. Dlatego w książce Czytelnicy znajdą informacje o stosunkach duchownych luterańskich z wiernymi, o gromadkarstwie, relacjach z władzami politycznymi i z innymi wyznaniami, w tym z Kościołem katolickim oraz jego wyznawcami o represjach wobec luteranów, kwestiach własności świątyń; dołączono także zwięzły opis, działalności współczesnej wspólnoty luterańskiej. w swojej, niemającej ściśle naukowego charakteru, książce Grzegorz Jasiński, historyk z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, dzięki wykorzystaniu dokumentów z archiwów Kościoła Ewangelićko-Augsburskieg spojrzał nieco inaczej niż autorzy wcześniejszych opracowań na przeszłość tego Kościoła. Skupił się nie tyle na szczegółowej faktografii, ile na próbach zaakcentowania najistotniejszych problemów, z którymi po 1945 roku zmagali się wyznawcy luteranizmu, zarówno wierni, jak i duchowni. Książka stanowi zmienioną i rozszerzoną wersją tekstu zamieszczonego w wydawnictwie W 500-lecie Reformacji (1517-2017). Z dziejów Kościołów ewangelickich w dawnych Prusach Królewskich i Książęcych.